ایل ممسنی

ممسنی (ایل)

ایل ممسنی از قبایل لرهم خوان وهم خانواده مردم بختیاری اصلی ایران است که در حال حاضر در شهرستان‌های ممسنی و رستم وکازرون و سپیدان و مرودشت و فراشبند در استان فارس زندگی می‌کنند و از چهار طایفه رستم، بکش و جاوید و دشمن زیاری تشکیل شده‌است. بنا به سرشماری عشایر کوچنده در ۱۳۸۷ تنها ۱۵۳۷۷ نفر از ممسنی‌ها هنوز به زندگی عشایری ادامه می‌دهند.[۱] در دوره هخامنشی ایل بزرگی بوده‌است. که به گفته کنت کورس مورخ یونانی با نام مماسن در شهر کورش در استان سغد واقع در ماوراءالنهر می‌زیستند و مانع از پیشروی ارتش اسکندر در آن ناحیه شدند. ممسنی‌ها ظاهراً از طوایف سکایی پارتی آسیای میانه بوده‌اند، و یا این که به فرمان کورش بزرگ برای پاسداری از مرزهای ایران در آسبای میانه از استان فارس به شهر کورش مهاجرت کردند. طوایفی از ممسنی پس از برگشت از آسیای میانه در زمان اشکانیان در سیستان و فارس ساکن شدند.بخش عمده ی طوایف ممسنی استان فارس با برخی از طوایف دیگر قوم لر، پس از شکست ساسانیان و تسلط اعراب بر ایران به شمال غربی کشور سوریه (منطقه جبل السماق )مهاجرت کردند و یا تبعید شدند .آنان در اوایل قرن ۵ و ۶ هجری با رهبری خاندان فضلوی،بنیانگذران سلسله اتابکان لر بزرگ به ایران برگشتند. علاوه بر ممسنی‌ها لر ساکن استان فارس، ممسنیهای براهویی، سیستانی و بلوچ زبان در سیستان و بلوچستان ایران، و ایالت نیمروز و هلمند افغانستان و بلوچستان و سند پاکستان به نام ممسنی و محمدحسنی به سر می‌برند.

 

حمدالله مستوفی نویسنده تاریخ گزیده ( تالیف در ۷۳۰ هجری قمری/۱۳۳۰ میلادی)، به استناد کتاب زبده التواریخ کاشانی به مهاجرت نیاکان خاندان اتابکان لر بزرگ و طوایف لر وابسته به آنها شامل ایلات ممسنی ، بختیاری و بویر احمدی کنونی از .) به ایران اشاره کرده است.

در سنهٔ خمسایه (۵۰۰ق) قریب صد خانه لر]]، از جبل السماق شام، به سبب وحشتی که ایشان را با مهتر قوم خود (صلاح الدین) افتاده بود، به لرستان آمدند و در خیل احفاد محمد خورشید که وزرا بودند نزول کردند، برسبیل رعیتی. بزرگ ایشان ابوالحسن فضلوی بود… درین وقت سلغریان (ترکمنان) در فارس حاکم بودند. اما هنوز اسم پادشاهی نداشتند… چون او نیز نماند، پسری ابوطاهر فضلوی کنیت داشت. جوانی شجاع بود… ابوطاهر به صلح و جنگ به وعد و وعید و فریب و شکیب توانست ملک لرستان در ضبط آورد و چون تمکین و استقرار یافت، هوس استقلال کرد و خود را اتابک خواند و عصیان نمود و کار ان ملک بر او قرار گرفت، در سنهٔ خمسین و خمس مایه (۵۵۰ق). بعد از مدتی درگذشت و پنج پسر یادگار گذاشت: هزاراسپ و بهمن و عمادالدین پهلوان و نصرة الدین ایلواکوش و قزل. به حکم وصیت و اتفاق برادران.

اتابک هزاراسپ که مهین و بهین همه بود، قائم مقام پدر شد و عدل و داد ورزید. در عهد او ملک لرستان رشک بهشت گشت و بدین سبب اقوام بسیار از جبل السماق شام بدو پیوستند:

آسترکی، مما کویه، بختیاری، جوانکی بیدانیان، زاهدیان، علائی، کوتوند، بتوند، بوازکی، شوند، زاکی، جاکی، هارونی، اشکی، کوی لیراوی، ممویی، یحفومی، کمانکشی، مماسنی، ارملکی، توانی، کسدانی، مدیحه، [لر]]، کولارد، چون گروه عقیلی (.) و گروه هاشمی) و دیگر قبائل که انساب ایشان معلوم نیست.

چون این جماعت به هزار اسف و برادران پیوستند، ایشان را قوت و شوکت زیاد شد. بقایای شولان را به زخم شمشیر از ان ولایت بیرون کردند و یکبار بر ان دیار مستولی شدند. پس دیار شولستان نیز مسخر کردند و شولان منهزم به فارس رفتند.

طایفه ی رستم و باقری همواره صاحب تاریخ و تمدن بوده وهچنین از زادگان و نسل آریوبرزن و از لر تبار های اصیل استان فارس و ایران میباشند شهرستان های ممسنی و رستم همواره یکی از قطب های علمی ایران بوده.

پخش و گسترش ممسنی‌ها

  1. بلوچ ممسنی: شه بخش (اسماعیل زهی)، جمال زهی، هاشم زهی، کهرازهی، نوشیروانی (شیخ حسینی) و…
  2. کرد ممسنی: شامل ایل سنجابی ممسنی‌تبار در ایران و ممسنی کردستان عراق و کردستان سوریه
  3. لر ممسنی: در استان فارس، سیستان و بلوچستان
  4. گروه‌هایی از ممسنی که دومورینی آنها را پراکنده در فارس معرفی می‌کند.
  5. براهویی ممسنی آنها به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و بزرگترین ایل بلوچ در کشور پاکستان هستند و اغلب به نام محمدحسنی مشهورند. بعضی از آنها هم در جنوبافغانستان زندگی می‌کنند.
  6. ممسنی های ساکن سیستان شامل تیره های سرابندی , شهرکی , ناروئی میباشند.

منابع

  • حبیبی فهلیانی، حسن. ممسنی در گذر گاه تاریخ. انتشارات نوید شیراز، ۱۳۷۱
  • همتی، ابوذر. تاریخچه ممسنی. مجله فرهنگی اقتصادی فراسو شماره های مختلف
  • رییس الذاکرین غلامعلی.زاد سروان سیستان دو جلد. ناشر مولف ۱۳۷۰
  • مستوفی حمدااله.تاریخ گزیده.باهتمام عبدالحسین نوایی، امیر کبیر ۱۳۶۴

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *